In memoriam Sonja Barend: alle superlatieven doen haar nog tekort

 1940-2026

Gisteren is Sonja Barend overleden.

Onmiddellijk werden we vanzelfsprekend overspoeld met zowel herinneringen aan haar programma’s op televisie als fragmenten eruit. Bij een ingelaste uitzending van Pauw & De Wit gisteravond kwam dat op een indrukwekkende manier bij elkaar.

Ik heb Sonja Barend op diverse manieren meegemaakt: als tv-kijker, als gast bij haar programma’s, maar ook heb ik haar op andere manieren leren kennen. En op basis van die ervaringen kan ik zeggen dat alle superlatieven die we sinds gisteren (weer) over haar horen, haar nog tekortdoen.

Alle kwaliteiten die ze liet zien tijdens haar tv-programma’s, en ik denk echt dat ze de grootste was in haar genre (zonder Koos Postema of Paul Witteman tekort te doen), in de privékontakten met haar bleek ze ook heel hartelijk, warm, grappig en zeer sociaal. Dat laatste kwam tot uiting in de speciale Sonja Barend-aflevering die zij opnam toen mijn vader 80 jaar werd en zij via gesprekken met mensen uit zijn omgeving een prachtig beeld neerzette van mijn vader. En dat deed ze niet tegen betaling, maar ze deed het als appreciatie voor de bijzondere relatie met onze familie en wat mijn vader voor haar had gedaan bij het terugvinden van een deel van haar geschiedenis.

In twee delen zal ik deze facetten van ons contact beschrijven. De persoonlijke en de professionele relatie.

Mijn persoonlijk contact

Eind jaren tachtig werkte ik een tijdje voor IDTV van Harry de Winter. Hij was ook de manager van Sonja Barend. Het contract van Sonja met de VARA liep af en er moesten onderhandelingen gevoerd worden voor het nieuwe contract met Marcel van Dam.

Harry de Winter wilde het niet zelf doen, omdat hij als leverancier ook programma’s aan de Vara leverde (zoals Lingo en Het Programma, wat mijn kortstondige presentatiedebuut was), vroeg Harry of ik die onderhandelingen wilde doen. In dat kader heb ik voorbereidende gesprekken met Sonja gevoerd en toen met Marcel van Dam. De onderhandelingen verliepen goed. Maar mijn contact en die van mijn familie met Sonja kreeg toen een bijzondere impuls door haar bijzondere zoektocht naar haar vader.

Toen Sonja 2 jaar oud was, werd haar Joodse vader, David Barend, door de Duitsers uit zijn huis weggehaald en is vervolgens in een concentratiekamp vermoord.

Haar moeder hertouwde en Sonja wist tot haar 10e niet dat haar pleegvader niet haar echte vader was. Pas toen ze op een verjaardagskalender van een vriendin van haar moeder op 29 februari (haar geboortedag) Sonja Barend zag stastaan,am ze erachter dat zij een andere vader had.

Het verlies van haar eerste man en de wijze waarop dat gebeurd was, terwijl ze een heel jonge dochter had, bleek een traumatisch effect te hebben gehad op haar moeder en Sonja heeft van haar nooit wat vernomen over haar vader.

Toen ik Sonja ontmoette, was ze 48 jaar en was ze nog steeds op zoek naar iemand die haar vader had gekend. Ondanks haar inspanningen was dat haar niet gelukt. Het enige wat ze wist, was dat haar vader in de juten zakken had gewerkt.

Toen ik dat wist, heb ik die info tegen mijn vader aangehouden, en die gaf aan dat hij iemand kende die toen ook in de juten zakken had gewerkt. Ik nam contact met hem op en toen ik de naam David Brander noemde, gaf hij aan dat de vader van Sonja voor de oorlog een aantal jaren een collega van hem was, waar hij ook goed bevriend mee was geraakt.

Ik vertelde Sonja dit. Zij kon niet geloven dat ik binnen 24 uur nadat ze het verhaal aan mij had verteld met de naam en telefoonnummer kwam van degenen die haar vader goed gekend had. Enkele dagen later is zij bij hem op bezoek gegaan, waar ze veel informatie over haar vader heeft gekregen.

Dat leidde tot een band tussen Sonja en onze familie, die o.a. uitmondde in een hele bijzondere 80e verjaardag van mijn vader op 6 maart 1994 met een speciale versie van de talkshow van Sonja Barend over het leven van mijn vader.

We nodigden de 100 gasten uit om naar Madame Tussaud te komen en nadat ze wat rond hadden gelopen bij Madame Tussaud, eindigden ze in het deel dat als een tv-studio was ingericht. Daar stonden wassen beelden van de populaire Nederlandse tv-sterren. Er stonden stoelen opgesteld en een tafel met daarachter het wassen beeld van Sonja Barend, zittend in haar karakteristieke pose.

Maar toen iedereen zat, bleek het geen wassen beeld te zijn, maar Sonja zelf. En vervolgens ging ze met een aantal gasten praten over het leven van mijn vader. Mijn moeder over zijn jonge jaren, een journaliste (Elma Draijer) over zijn bijzondere daden tijdens de oorlog, met Hedy d’Ancona, die mijn vader goed kende, met zijn twee kleinzoons Marc en Michel en ten slotte met mij.

Deze anderhalve uur van een speciale Sonja Barend aflevering zijn niet alleen een eerbetoon aan het leven van mijn vader, maar ook (en vooral) een bewijs van Sonja’s kwaliteiten en haar dankbaarheid voor mijn vader, omdat ze via hem als het ware haar vader “teruggevonden” had.

Dit is die bijzondere aflevering van Sonja Barend bij Madame Tussaud over het leven van Sam de Hond.

Haar talkshow(s)

Gelukkig zijn gisteren en vandaag al vele bijzondere fragmenten getoond uit haar talkshows. Veel was spraakmakend en zitten opgeslagen in het collectieve geheugen. En bedenk dat in die tijd het regelmatig gebeurde dat er meer dan 5 miljoen mensen naar haar programma hadden gekeken.

Zelf ben ik ook een aantal keren gast bij haar in één van haar talkshows (de naam ervan veranderde in de periode dat ze actief was)

De meest memorabele keer was in november 1995. Ik had een boek geschreven over mijn verwachtingen wat internet zou gaan betekenen (“Dankzij de snelheid van het licht”) en daar ging het gesprek over. Dat interview is later nog vaak aangehaald. BNNVARA plaatste het in 2018 op Facebook onder de titel “Oud Goud” en het werd meer dan 700.000 keer bekeken.

Het gesprek verliep in haar zo typerende stijl. Zij stelde de vragen, die velen in de huiskamer ook zouden willen stellen, en zorgde ervoor dat ik daarbij ook volledig tot mijn recht kwam. Dat dit interview 20 jaar later nog zo opmerkelijk was, kwam doordat ik in 1995 aangaf wat er in de toekomst zou gaan gebeuren, en dan met name met online aankopen. Dit is die volledige uitzending:

Misschien wel het meest bijzondere moment in relatie tot dit interview kwam in 2016. IKEA kwam uit met een app, waarmee je online meubels kon kopen. Het was als het ware een uitwerking van het gesprek dat ik 21 jaar ervoor met Sonja Barend had gehad.

IKEA had een filmpje van 2 minuten gemaakt ter promotie van deze app en mijn zoon Marc heeft toen onder dat filmpje de tekst gezet van mijn gesprek met Sonja. Dit is dat bijzondere filmpje (dat een mengeling van verschillende gevoelens bij mij oproept nu zowel Marc als Sonja er niet meer zijn).

Sonja verdient de wijze waarop ze na haar overlijden wordt besproken en geëerd. Op basis van mijn persoonlijke ervaringen doen die superlatieven haar nog tekort. Ik vind het een eer om haar goed gekend te hebben en ben ontzettend blij dat k een rol heb kunnen spelen bij haar zoektocht naar informatie over haar vader.

Ik weet hoe geweldig haar relatie was met haar man en ik wens hem en de rest van de familie sterkte bij het omgaan met dit grote verlies.