Waar mensen hun nieuws vandaan halen en op welke partij zij stemmen, hangt met elkaar samen. In dit onderzoek van Peil.nl is gevraagd via welke bronnen men vooral het nieuws volgt, welke kranten men minstens twee keer per week leest en naar welke televisie- en onlineprogramma’s men kijkt. Die antwoorden zijn afgezet tegen de huidige stemvoorkeur. Het beeld dat ontstaat is dat van een medialandschap dat langs politieke lijnen is verkaveld: kiezers van verschillende partijen leven voor een belangrijk deel in verschillende nieuwswerelden.
Lees volledig artikel: Relatie tussen mediagebruik voor nieuwsvoorziening en stemvoorkeur
1. Via welke bronnen volgt men het nieuws?
Gemiddeld noemen kiezers bijna drie bronnen (268%) waarmee zij vooral het nieuws volgen. Televisie staat met 50% bovenaan, gevolgd door websites of apps van kranten (45%) en van omroepen (37%). Sociale media en online nieuwssites zonder krant of omroep worden elk door 29% genoemd, de radio door 21% en de papieren krant door 18%. Podcasts (14%), alternatieve of onafhankelijke online kanalen (11%) en YouTube (8%) zijn kleiner, maar zoals hierna blijkt politiek zeer bepalend.
De verschillen tussen partijen zijn groot. Televisie wordt door 70% van de CDA-kiezers en 64% van de D66-kiezers genoemd, tegen 23% van de FVD-kiezers. Websites van omroepen zoals NOS en RTL Nieuws zijn vooral populair bij D66 (58%) en PRO (56%), en veel minder bij PVV (21%) en FVD (13%). Andersom is het bij sociale media: 44% van de FVD-kiezers en 43% van de PVV-kiezers volgt het nieuws daar vooral, tegen 8% van de CDA-kiezers.
Het scherpst is het verschil bij de alternatieve online kanalen, zoals De Nieuwe Wereld, Dwarsnieuws en BLCKBX. Bijna de helft van de FVD-kiezers (46%) noemt deze, terwijl dat bij PVV (9%) en JA21 (8%) al veel minder is en bij D66, CDA en VVD niemand. FVD-kiezers gebruiken daarnaast relatief vaak YouTube (21%). Opvallend is verder dat VVD-kiezers het meest naar podcasts luisteren voor hun nieuws (40%) en ook de meeste bronnen noemen (288%), terwijl CDA-kiezers bovengemiddeld vaak de radio (34%) en de papieren krant (32%) noemen.
2. Wie gebruikt welke bron?
Draait men de vraag om en kijkt men naar de politieke samenstelling van het publiek per bron, dan wordt duidelijk hoe eenzijdig sommige bronnen zijn. Het publiek van televisienieuws is nog redelijk gespreid over het politieke spectrum. Dat geldt niet voor de websites van omroepen: daar stemt 27% PRO en 17% D66, samen 44%, terwijl die partijen samen 30% van het electoraat uitmaken.
Het meest uitgesproken is het publiek van de alternatieve online kanalen. Van wie het nieuws vooral daar volgt, stemt 49% FVD, 15% PVV, 13% JA21 en 7% SGP: samen ruim vier op de vijf. PRO komt hier op 8%, D66, CDA en VVD op 0%. Ook bij sociale media is de rechterflank oververtegenwoordigd: PVV (19%), JA21 (14%) en FVD (13%) vormen samen bijna de helft van dat publiek. YouTube kent een gemengder beeld met FVD (22%) en PRO (21%) als grootste groepen. Onder wie het nieuws vooral via podcasts volgt, is de VVD met 23% de grootste partij.
3. Kranten
Een op de drie kiezers (33%) leest geen van de genoemde kranten minstens twee keer per week. De regionale krant bereikt met 30% de meeste mensen, gevolgd door De Telegraaf (24%) en het Algemeen Dagblad (22%). De Volkskrant (13%) en NRC (12%) volgen op afstand; Trouw, het Financieel Dagblad (beide 5%) en Het Parool (3%) zijn klein.
De Telegraaf is de krant van de rechterkant: 45% van de JA21-kiezers leest hem, 40% van de VVD-kiezers en 37% van de PVV-kiezers, tegen 7% van de PRO-kiezers. Het AD scoort het hoogst bij de VVD (35%). De Volkskrant is juist de krant van PRO (28%) en NRC die van D66 (30%); onder PVV- en FVD-kiezers komen beide kranten niet boven de 5% uit. Trouw scoort met 12% het best bij het CDA. De regionale krant is de enige titel die bij alle partijen een vergelijkbaar bereik heeft (tussen 20% en 36%). FVD-kiezers lezen het minst: 51% leest geen van deze kranten, tegen 16% van de VVD-kiezers.
Ook de samenstelling van het lezerspubliek laat dit zien. Van de Volkskrant-lezers stemt 40% PRO en 21% D66. Bij Het Parool stemt 33% D66 en 30% PRO, bij NRC 31% D66 en 27% PRO. Het Financieel Dagblad heeft met 31% eveneens een groot D66-aandeel onder zijn lezers.
4. Televisie- en onlineprogramma’s
Het NOS Journaal is het meest bekeken nieuwsprogramma: 31% kijkt er vrijwel dagelijks naar. Daarna volgen Vandaag Inside (23%), RTL Nieuws (17%), Pauw & De Wit (16%), Nieuws van de Dag (15%), EVA en Hart van Nederland (beide 14%). Nieuwsuur (8%) en Renze (6%) hebben een kleiner dagelijks publiek.
Ook hier lopen de voorkeuren sterk uiteen. Het NOS Journaal wordt dagelijks bekeken door 61% van de CDA-kiezers en 41% van de PRO- en VVD-kiezers, maar door 20% van de PVV- en 13% van de FVD-kiezers. Bij Vandaag Inside is het beeld omgekeerd: JA21 (43%), PVV (38%) en VVD (36%) kijken veel, PRO (8%) en D66 (3%) nauwelijks. Pauw & De Wit en EVA zijn vooral populair bij CDA-kiezers (beide 35%) en PRO-kiezers (29% en 27%), terwijl PVV- en FVD-kiezers daar vrijwel niet naar kijken. Nieuws van de Dag en Hart van Nederland trekken juist relatief veel PVV-kiezers (30% en 26%).
Van de online programma’s die men minstens wekelijks bekijkt, is GeenStijl het grootst (14%), met een bovengemiddeld bereik onder PVV-kiezers (30%). De Nieuwe Wereld en Dwarsnieuws (beide 7%) worden vooral door FVD-kiezers bekeken (21% en 22%), Wynia’s Week (6%) vooral door PVV-kiezers (16%).
De samenstelling van de kijkersgroepen maakt de tweedeling zichtbaar. Van de dagelijkse kijkers van Nieuwsuur stemt 35% PRO. Bij EVA stemt 34% PRO, 17% CDA en 15% D66, samen twee derde. Bij Pauw & De Wit is ongeveer de helft van het publiek PRO- of CDA-kiezer. Aan de andere kant bestaat het publiek van Vandaag Inside voor 23% uit JA21-, 22% uit PVV- en 13% uit VVD-kiezers, en stemt slechts 1% D66. Bij Nieuws van de Dag, Hart van Nederland, GeenStijl, Dwarsnieuws en Wynia’s Week is de PVV steeds de grootste partij (27% tot 36%). Bij De Nieuwe Wereld is dat FVD (29%), op de voet gevolgd door PVV (24%). Het NOS Journaal heeft het meest gespreide publiek, al is PRO ook daar met 25% de grootste groep.
5. Conclusie
De uitkomsten laten zien dat nieuwsgebruik en stemvoorkeur nauw met elkaar verweven zijn. Grofweg zijn er twee nieuwswerelden. Aan de ene kant kiezers van PRO, D66 en CDA, die hun nieuws vooral halen bij de publieke omroep, praatprogramma’s als EVA en Pauw & De Wit en kranten als de Volkskrant, NRC en Trouw. Aan de andere kant kiezers van PVV, JA21 en FVD, die vaker kijken naar Vandaag Inside, Nieuws van de Dag en Hart van Nederland, De Telegraaf lezen en meer gebruikmaken van sociale media. VVD-kiezers bevinden zich daartussen: ze kijken veel naar het NOS Journaal én naar Vandaag Inside en lezen veel De Telegraaf en het AD.
Binnen de rechterkant nemen FVD-kiezers een aparte positie in. Zij hebben zich voor een groot deel losgemaakt van de traditionele media en volgen het nieuws vooral via alternatieve kanalen, YouTube en sociale media. Bronnen die nog een breed publiek bereiken, zoals het NOS Journaal en de regionale krant, worden daardoor steeds belangrijker als plek waar kiezers van verschillende partijen nog hetzelfde nieuws zien. Tegelijk laat juist het NOS Journaal zien dat ook die gedeelde basis onder de kiezers van PVV en FVD smal is geworden.
