Steeds groter verschil tussen stad en land bij gemeenteraadsverkiezing

Lees ook het artikel over de fouten bij de aanslag van het ANP.

En ook de analyse van de aanhoudende verschuiving naar rechts en de onmacht van links om dit proces te keren. 

Analyse

De toenemende polarisatie in Nederland is ook goed te merken bij de verschillen in verkiezingsuitslagen tussen de grote steden en de rest van het land. Dat was bij de gemeenteraadsverkiezingen van woensdag jl. ook weer het geval en in nog sterkere mate zichtbaar. Het verschil van de spreiding van de uitslag van GroenLinks/PvdA en CDA over het land laat het goed zien.

In dit artikel zullen we ons met name op het grote verschil tussen gemeenten met veel en weinig inwoners.

Verschil in aantal kiesgerechtigden

Aan de gemeenteraadsverkiezingen mogen ook de inwoners van een gemeente meedoen, die geen Nederlanders zijn, maar wel langer dan 5 jaar in Nederland wonen. En omdat we niet lang geleden ook Tweede Kamerverkiezingen hadden is het interessant om de verschillen te zien in aantal kiesgerechtigden bij beide verkiezingen voor een selectie aan gemeenten.

In Amsterdam waren er dus 22% meer kiesgerechtigden bij de gemeenteraadsverkiezingen dan bij de Tweede Kamerverkiezingen. Het is niet bekend hoe de opkomst precies is geweest van die groep kiezers, die niet de Nederlandse nationaliteit hebben, maar het is goed denkbaar dat ze invloed hebben gehad op de einduitslag, vergeleken met de Tweede Kamerverkiezingen van 2025. In de meeste kleinere gemeenten, behalve als er een grote studentenpopulatie is, zien we een toename van kiesgerechtigden van 3% of lager. In dat geval is er dus amper sprake van een aanpassing van het electoraat. Wel is het natuurlijk zo dat de opkomst over het hele land fors lager was dan bij de Tweede Kamerverkiezingen. En dat is in de grotere steden weer meer het geval dan in de rest van het land. Waarschijnlijk mede onder invloed van het feit dat de niet-Nederlandse kiesgerechtigden beduidend minder opkomen.

Uitslag naar richting

In de volgende grafiek wordt de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen weergegeven naar richting en vergeleken met de vorige gemeenteraadsverkiezg en de uitslag van TK2025.

Goed is te zien dat GroenLinks-PvdA weliswaar fors verloren heeft in de gemeenten, maar het duidelijk beter heeft gedaan dan bij de Tweede Kamerverkiezingen. Dat gaat gepaard met de uitslagen van D66 die wel gewonnen heeft in de gemeenten, maar een veel slechter resultaat heeft geboekt dan de uitslag van de Tweede Kamerverkiezing.

De rest van Links heeft in de gemeenten wat verloren en het ook slechter gedaan dan bij de Tweede Kamerverkiezingen. Dat was deels toe te schrijven aan het feit dat die kleine linkse partijen maar in een beperkt deel van de gemeenten deelnamen. Met name in de kleinere gemeenten deden ze weinig mee.

Het CDA is stabiel gebleven t.o.v. 4 jaar geleden en dicht bij het resultaat gebleven van de Tweede Kamer verkiezingen. De VVD heeft ook het resultaat van 2022 kunnen evenaren, maar deed het wat minder t.o.v. de Tweede Kamerverkiezing.

FVD steeg fors in de gemeenten. Die partij stond nu  bij 60% van de kiezers op het stembiljet dat was anderhalf keer het aantal van de vorige keer. Daarentegen had deze partij meer last van de lokale partijen dan de linkse partijen.

Bij de PVV en de rest van de rechtse partijen hebben het fors slechter gedaan dan bij de Tweede Kamerverkiezingen. Het grootst is dat bij de PVV, die echter maar beperkt meedeed. Die partij scoorde 16% minder en bij de rest van de rechtse paritjen was dat 7%.

Uit deze grafiek is het goed op te maken dat score van de 34% van de lokale partijen voor het overwegende deel komt van de kiezers van de rechtse partijen bij de Tweede Kamerverkiezingen.

Ook is uit deze tabel mede op te maken dat als FVD niet 3% had gewonnen de lokale partijen samen het beter hadden gedaan.

Naar grootteklasse

De grote verschillen in de uitslagen verdeeld over de grootteklasse van de gemeenten komt nu aan de orde. Deze grafiek laat dat heel goed zien.

Bij de gemeenten met minder dan 100.000 inwoners scoren de lokale partijen gemiddeld ron de 40% en GroenLinks/PvdA rond de 12%. Maar bij de grootste gemeenten haalden de lokale partijen 17% en GroenLinks/PvdA 24%.

Bij het CDA en de VVD zien we een dalende trend naarmate de gemeente groter wordt. Bij het CDA is dat meer het geval dan bij de VVD.

Bij D66 en de groep Rest Links zien we een trend die lijkt op die van GroenLinks-PvdA.

Rechts excl. de VVD scoort het hoogst in de gemeenten van de middengrootte.  Bij de kleinste gemeenten was er forse concurrentie van de lokale partijen. Bij de grootste gemeenten legt men het af tegen de linkse partijen.

De verschuiving per partij naar grootteklasse van de gemeente hebben we weergegeven in de onderstaande “heatmap”.

Per cel zien we de uitslag in die gemeentes en we zien de verschuiving sinds 2022.

Belangrijk is te beseffen dat bij de kleinere partijen het meedoen in meer gemeenten een extra effect heeft gegeven. We hebben dat uitgedrukt in de hoeveeel meer kiezers die partij op het stembiljet zagen. Zo konden 60% meer kiezers FVD stemmen en ongeveer 25% meer kiezers DENK, PvdD of SP. Bij PVV was dat 10%.

Het geeft een goed beeld van de verschillende posities van de partijen naar de grootteklaase van de gemeenten.

De cijfers drukken uit de relatieve verschuiving per cel. Zo is te zien dat het velies van GroenLinks/PvdA relatief het grootst is in de gemeenten tussen de 75.000 en 100.000 inwoners. (factor 0,78 keer.)

Lees ook het artikel over de fouten bij de aanslag van het ANP.

En ook de analyse van de aanhoudende verschuiving naar rechts en de onmacht van links om dit proces te keren.