Genderzorg voor minderjarigen: een opinieonderzoek

Bijna twee derde van de Nederlanders wil dat ons land terughoudender wordt met puberteitsblokkers en hormonen bij kinderen. Tegelijk bestaat er over de eerste stap opvallend brede overeenstemming.

Over de behandeling van minderjarigen met genderdysforie bestaat veel onzekerheid en debat. In dit onderzoek zijn zes vragen voorgelegd, van de betrouwbaarheid van de diagnose tot de vraag of Nederland het buitenland moet volgen. De antwoorden zijn uitgesplitst naar politieke voorkeur, geslacht, leeftijd en opleidingsniveau. Waar een uitsplitsing een groot verschil laat zien, wordt die hieronder besproken; waar de groepen dicht bij elkaar liggen, blijft die achterwege.

Hoofdstuk 1Twijfel over de voorspelbaarheid

De eerste vraag raakt de kern van het medische debat: kunnen artsen betrouwbaar voorspellen of de wens van een kind om van geslacht te veranderen blijvend is? Slechts 19% van de Nederlanders denkt van wel. Nog eens 23% zegt ‘soms’, terwijl 30% het ronduit ontkent. Daarnaast verwerpt 17% de vraagstelling zelf: of de wens nu blijvend is of niet, veranderen van geslacht kan volgens hen niet. Elf procent heeft geen antwoord.

Achter dat lage gemiddelde gaan de grootste verschillen van het hele onderzoek schuil. Onder PRO-stemmers gelooft de helft (50%) in een betrouwbare voorspelling en onder D66-stemmers 46%, tegen 7% bij de VVD, 5% bij JA21, 4% bij de PVV en 1% bij FVD — een verschil van bijna vijftig procentpunten tussen de uiterste groepen. Het CDA neemt met 16% een tussenpositie in. De optie ‘het kan sowieso niet’ kent een spiegelbeeldig patroon: 41% bij FVD en 27% bij de PVV, tegenover 3% bij PRO en D66.

Opleiding werkt bijna even sterk door. Van de respondenten met een afgeronde hbo- of wo-opleiding denkt 35% dat artsen dit kunnen voorspellen, tegen 7% van de mavo- en havo-groep en 8% van de laagst opgeleide groep. Ook leeftijd telt: onder 35-minners is het 32%, onder 55- tot 64-jarigen 9%. Het verschil tussen mannen (20%) en vrouwen (13%) is aanzienlijk kleiner.

Hoofdstuk 2Welke hulp, en wat weegt het zwaarst?

Bij kinderen met genderdysforie speelt vaak ook andere problematiek, zoals autisme, depressie of trauma. Gevraagd wat er dan vooral moet gebeuren, kiest 75% voor psychologische behandeling: verkennen welke problemen de jongere precies ervaart. Slechts 5% kiest voor puberteitsblokkers, 20% weet het niet.

Dit is de enige vraag waarop de politieke kampen elkaar naderen. Ook bij PRO-stemmers, de groep die het verst afwijkt, kiest een meerderheid van 57% voor de psychologische route; bij de VVD is dat 86% en bij JA21 86%. Voor de medische route is nergens meer dan 15% te vinden (PRO), tegen 0,3% bij het CDA. Onder hoogopgeleiden en jongeren ligt de steun voor puberteitsblokkers iets hoger — 11% van de hbo’ers en wo’ers en 11% van de 35-minners, tegen 2% van de laagst opgeleiden — maar in geen enkele groep wordt het een noemenswaardig alternatief.

De vervolgvraag legt de verdeeldheid weer bloot. Als het bewijs voor de uitkomsten onzeker is, wat moet dan het zwaarst wegen? Voorkomen dat kinderen te lang wachten op hulp: 24%. Voorkomen dat zij te vroeg een behandeling met blijvende gevolgen krijgen: 35%. Kinderen helpen hun lichaam en geslacht te accepteren: 28%. Samen kiest dus bijna twee derde voor een variant van terughoudendheid.

Bij PRO-stemmers keert die verhouding om: 64% wil vooral wachttijd voorkomen, tegen 4% bij FVD en 6% bij JA21. Bij FVD kiest de helft (52%) voor accepteren, bij de PVV 39%. Naar opleiding loopt het uiteen van 36% (hbo/wo) tot 12% (mavo/havo) voor de wachttijdoptie. Op deze vraag is ook het verschil tussen mannen en vrouwen zichtbaar: vrouwen kiezen vaker voor het voorkomen van te vroege behandeling (41% tegen 32%), mannen vaker voor accepteren (32% tegen 26%).

Hoofdstuk 3Risico’s, lichaam en de zeggenschap van ouders

Vervolgens kregen respondenten de mogelijke lichamelijke gevolgen voorgelegd: effecten op botopbouw, vruchtbaarheid, hart- en vaatstelsel en hersenontwikkeling, en latere complicaties na operaties. Ruim een kwart (26%) vindt dat het lichaam hiermee het gewenste uiterlijk kan krijgen. Een grotere groep, 44%, stelt dat geen mens echt van geslacht kan veranderen en dat dit dus geen zin heeft. Met 30% is het aandeel ‘weet niet’ hier het hoogst van alle zes de vragen — onder vrouwen 36%, onder mannen 24%.

De politieke tweedeling is hier het scherpst: 59% van de PRO-stemmers en 57% van de D66-stemmers ziet er een manier in om het gewenste uiterlijk te bereiken, tegen 3% bij FVD en 7% bij de PVV. Omgekeerd zegt 81% van de FVD-stemmers dat veranderen van geslacht niet kan, tegen 6% bij PRO. Leeftijd werkt bijna even sterk: 47% van de 35-minners kiest de eerste optie, tegen 14% van de 65-plussers, van wie bovendien 43% geen antwoord geeft. Naar opleiding loopt het van 12% (lager) tot 46% (hbo/wo afgerond).

Bij de vraag wie beslist, kantelt het beeld. Bijna de helft (47%) vindt dat ouders het recht moeten hebben puberteitsblokkers of hormonen voor hun minderjarige kind te weigeren. Daartegenover staat 32% die vindt dat het kind dit vanaf zestien jaar zelf moet beslissen en 8% die de grens bij twaalf jaar legt.

Van de FVD-stemmers wil 81% dat ouderrecht en van de PVV-stemmers 68%, tegen 12% bij PRO en 16% bij D66 — waar juist een ruime meerderheid het kind zelf laat beslissen. Interessant is dat leeftijd hier niet netjes oploopt: de steun voor het ouderrecht is het hoogst bij 45- tot 54-jarigen (63%) en 35- tot 44-jarigen (58%), en het laagst bij 65-plussers (42%). Het zijn dus vooral de leeftijdsgroepen met thuiswonende kinderen die zeggenschap voor ouders willen. Naar opleiding loopt het van 61% (mavo/havo) tot 36% (hbo/wo).

Hoofdstuk 4Moet Nederland op de rem?

De slotvraag verwees naar Engeland, Zweden en Finland, die veel terughoudender zijn geworden met deze behandelingen vanwege mogelijke negatieve gezondheidseffecten. Moet Nederland dat ook worden? 65% zegt ja, 17% nee en 18% weet het niet — bijna vier voorstanders tegenover elke tegenstander.

Van de FVD-stemmers is 93% voor, van JA21 88%, van de PVV 86% en van de VVD 82%. Ook CDA-stemmers zijn met 76% duidelijk voorstander, evenals de groep zonder politieke voorkeur (67%). Alleen bij PRO en D66 ligt het anders: daar wil respectievelijk 22% en 33% meer terughoudendheid, terwijl 48% en 36% dat niet wil. Zelfs in die twee groepen is ‘nee’ dus geen meerderheidsstandpunt.

Bij de overige uitsplitsingen is het beeld eenduidiger. Naar opleiding loopt de steun van 83% (mavo/havo) en 74% (lager) af naar 49% bij afgestudeerde hbo’ers en wo’ers — daar staat wel nog altijd 29% tegenover die het niet wil. Naar leeftijd is de steun het laagst onder 35-minners (57%) en het hoogst onder 45- tot 54-jarigen (75%). In elke leeftijdsgroep, elke opleidingsgroep en bij beide geslachten is ‘ja’ het grootste antwoord.

Over de zes vragen heen tekenen zich twee lijnen af. De eerste is een scherpe politieke scheidslijn, met PRO en D66 aan de ene kant en JA21, PVV en FVD aan de andere, waarbij CDA en VVD dichter bij het rechterblok liggen dan bij het midden. De tweede loopt langs opleiding en leeftijd: hoger opgeleiden en jongeren hebben meer vertrouwen in de medische route, lager opgeleiden en ouderen aanzienlijk minder. Die twee lijnen versterken elkaar, maar overheersen niet alles: bij de vraag wat er concreet zou moeten gebeuren, kiest in vrijwel elke groep een grote meerderheid eerst voor psychologische hulp.